Hariciler iman sorununa yanlış bir usulle yaklaşarak bu konuda kimlerin kafir olduklarını tartıştılar. Hakem olayında hakemlik yapanları ve taraflarını kafir ilan ettiler. Cemel Vakası’na karışanları ve taraftarlarını lanetlediler. Adaletsiz hükümdara karşı isyanı bütün mü’minlere farz kabul ettiler. Büyük günah işleyen herkesi kafir ilan ettiler.
Hariciler, Hz Ali ile Şam valisi Muaviye arasında yapılan Sıffin savaşında, sorunun çözümü için tarafların birer hakem atamaları üzerine ortaya çıktılar. Onlara göre Allah’tan başka kimsenin herhangi bir konuda hüküm verme yetkisi yoktur. Böyle bir yetkiyi kabul edenler kafir olurlar. Sorunu hakemler aracılığı ile çözmeyi kabul ettiği için Hz Ali de (haşa) kafir olmuştur. Kafir olduklarına inandıkları Hz Ali’den ayrılmanın farz olduğu düşüncesiyle Hariciler, gizlice ordudan ayrılarak Harura’da toplandılar. Bu çıkış hareketi ile İslam tarihindeki ilk siyasi parçalanma gerçekleşti. Harura’dan sonra Nehveran’da üslenen bu grup, İslam tarihinin en katı, en savaşçı partisini oluşturdu.
Hz Ali’den ayrılarak önce Harura’da, daha sonra Nehveran’da toplanan ve Abdullah b. Vehb er-Rasibi el-Ezdi’yi kendilerine halife seçen Hariciler, kısa zamanda tam bir terör havası estirmeye başladılar. Görüşlerine katılmayan, önderlerini halife olarak tanımayan, Ali ve Osman’ı kafir ilan edip lanetlemeyen her Müslüman’ı kafir sayıyor, acımasızca öldürüyorlardı. Başlangıçta sayıları on iki bin kadardı. Hz Ali’nin çeşitli girişimleri sonucunda büyük bir bölümü isyandan vazgeçerek Ali saflarına katılmış, geride yalnız dört bin kişi kalmıştı. Bunların bütün uyarılara rağmen eylemlerini sürdürmeleri, Hz Ali’nin ordusuyla üzerlerine gelmesine neden oldu. Nehveran’da, Hz Ali’nin ordusuyla Hariciler arasında yapılan savaş, güçler arasındaki dengesizlik nedeniyle Hariciler için tam bir felaketle sonuçlandı.
İlim Şehrinin Kapısı Ali – Ali Haydar Haksöyler
