Çaka Bey İzmir’e doğru akınların başına geçmiş ve İzmir’i fethederek ilk Türk İzmir Birliğini kurmuştur 1081-1092). İzmir’in ilk Türk beyi Çaka Bey, Malazgirt zaferinden sonra ”Anadolu’yu baştan bir başa fethetmiş Selçuklu beylerinden Danişmet Gazi’ye bağımlı bir beydi.
1078 sıralarında Türkmenlere karşı savaşan Bizanslılar tarafından genç yaşta esir edilip Konstantinopolis’e götürülmüş, başka seçkin Türk esirler gibi sarayda iyi bir mevkiye yükselmiş, Rumcayı mükemmel öğrenmiş, Bizans sarayında yeni bir hanedan, Alexios Kommenos hakim olunca saraydaki ayrıcalıklarını kaybetmiştir. Saraydan kaçan Çaka Anadolu’da Türkmenler arasına, belki kendi oruğu Çavuldurların yanına dönmüştür.
İmparator Alexios’un Peçeneklerle mücadelesi sırasında (1087-1091) durumundan faydalanan Çaka, İzmir’i ele geçirdiğinde yanında 8000 kadar Türkmen askeri varmış. Çaka, yerli Rum ustalarını kullanarak 40 parçalık bir donanma yaptı.
Peçeneklerden kurtulan imparator hemen sonrasında Çaka’ya karşı, İznik’te tahta geçen Selçuk Sultanı 1. Kılıç Arslan ile ilişki kurdu. Öte yandan Çaka da sultanla kızını evlendirmiş, dostluk kurmuştu.
Anna’nın enerjik bir önder olarak tasvir ettiği Çaka büyük hazırlık yaptı. Adalarda egemenliğini korumak için üç ve iki kürekli kadırgalar yaptırıp güçlü bir donanma meydana getirdi. Bizans donanması Girid ve Kıbrıs isyanlarıyla uğraştığı sırada Ege Denizine hakim oldu. Çanakkale Boğazı’na kadar Batı Anadolu’yu hükmü altında almıştı. Edremit’i fethetti, nihayet Konstantinopolis’in kapısı sayılan Abidos (Çanakkale) kalesini kuşatma altına aldı.
İmparator, Çaka’dan ciddi şekilde korkuyordu. Çaka’ya karşı Konya Sultanı Kılıç Arslan’la diplomatik ilişki kurdu. Uc Türkmen beylerini hükmü altına almaya çalışan Kılıç Arslan İznik’e yerleşerek Çaka gibi ileri bölgelerde savaşan beyleri kendisine bağımlı kılmak istiyordu. Çaka’yı ortadan kaldırmalıydı. Selçuk sultanı olumlu davrandı. İmparator Alexios’un kızı Anne Komnena sultana gönderilen mektubu eserine almıştır. Mektuptaki şu satırlar dikkate değerdir:
”Senin sultanlığın babadan, dededendir. Kızıyla evlendiğin akraban Çaka imparatora karşı savaş hazırlığı yapmakta ve kendini imparator ilan etmek istemektedir. Kendisi Roma tahtına layık olmadığını bilir. Onun bu planları aynı zamanda sana (Sultana) karşıdır. Harekete geçmelisin; ben de bu yandan onu Rum toprağından çıkarmak için harekete geçeceğim. Saltanatın için bu tehlikeyi düşünmeni tavsiye ederim.”
İki taraf Çaka’ya karşı ittifak kararı alınır. Böylece Bizans diplomasisi, Selçuklu sultanını Çaka aleyhine çevirmeyi başarır. Çaka, Konstantinopolis için stratejik öneme sahip Abidos kalesini kuşatmıştır. Bizans donanması Çaka’ya karşı gelmişken sultan da karşı ordusunu harekete geçirir. Çaka, Sultan’la görüşme talep eder. Onun imparatorla ittifak halinde olduğundan haberi yoktur. Çaka’yı merasimle karşılayan Kılıç Arslan sonrasında ziyafette kılıcını çekip onu bizzat katleder.
Osmanlı Tarihinde Efsaneler ve Gerçekler – Halil İnalcık
