Fetih sonrası Ayasofya’yla ilgili efsanelerin en önemlisi kuşkusuz, harcında Hz Muhammed’in tükürüğünün yer almasıyla ilgilidir. Efsaneyi ilginç kılan unsurlardan biri de Hızır’ın yönlendirmeleridir.
Hz Muhammed (sav)’in doğduğu yıl olan 571’de Ayasofya’nın kubbesi yıkılır ve hiçbir şekilde tamir edilemez.
Hz Hızır, yaşlı bir adam kılığında rahiplere görünür. Kubbenin ayakta kalabilmesinin tek koşulunun, zuhur eden ahir zaman peygamberini bulmaları, onun tükürüğünü zemzem suyu ile karıştırıp kirece katmaları olduğunu söyler. Rahipler yaşlı adamın Hz Hızır olduğunu anlar ve yollara düşer. Hz Peygamber (sav), tükürüğünü, ”Ümmetime nasip olsun” duasıyla rahiplere verir. Ruhbanlar, yanlarında Peygamber’in hokkadaki tükürüğü, yetmiş deve yükü zemzem suyu ve Mekke toprağıyla geri dönerler. Kubbe, bu karışımla yapılan harçla birlikte Ayasofya’nın Müslümanlara nasip olacağının işareti olarak sağlamlaştırılmış olur.
Aynı efsaneyi Evliya Çelebi de aktarmıştır. Bu mucizevi harçla yapılan kubbe, asla çökmeyecektir. Evliya Çelebi, Selimiye Camii’nin kubbesinin de Ayasofya’dan alınan kireçle yapıldığını rivayet eder.
