Yavuz Sultan Selim döneminde Kürtlerin Osmanlılara katılmalarını ve onun biraz öncesinde Şah İsmail’e karşı ortak hareket etmelerini nasıl açıklarız?
Her ikisi için ortak bir düşman söz konusu. Halbuki kendilerini idare etmeleri için imkan veriliyor. Ama kıyamet ilk ne zaman kopuyor? 19. yüzyılda Tanzimat Dönemi’nin reformlarıyla, merkezileşmeyle birlikte bu aşiretlerin hoşlarına gitmeyen mükellefiyetler ve yeni yapılanmalar ortaya çıkıyor. İşte o zaman Yezdan’ı Şeref veya Şeyh Ubeydullah ayaklanmaları oluyor. Tanzimat Devri’nin Türkiye tarihindeki en büyük özelliği, göçebe yahut yarı göçebe aşiretlerin yerleştirilmesidir. Bunun ne kadar zor olduğunu, ne kadar büyük tepkiler yarattığını Doğu’dan evvel Orta Anadolu’da ve bilhassa Çukurova’da görüyoruz. Bütün o aşiretler hareketleniyor. Çünkü Türkiye merkezileşiyor ve toprak kıymetleniyor. Toprağa yerleşiyorlar ve toprak işleniyor, bu çok önemli bir noktadır ki asıl çalkantı orada başlıyor.
İlber Ortaylı
